เคล็ด(ไม่)ลับ ตกแต่งร้านขายยาอย่างไร ให้ถูกมาตรฐาน GPP

การตกแต่งร้านขายยาไม่ใช่แค่ทำร้านให้สวย สะอาด หรือน่าเข้าใช้บริการเท่านั้น แต่ต้องวางแผนพื้นที่ให้ถูกต้องตามมาตรฐาน GPP ตั้งแต่เริ่มต้น เพราะร้านขายยาเป็นพื้นที่ให้บริการด้านยา ต้องมีการจัดเก็บยา พื้นที่ให้คำปรึกษา และการดูแลโดยเภสัชกรอย่างเหมาะสม หากวางผังผิดตั้งแต่แรก อาจทำให้ต้องแก้งานภายหลัง เช่น ย้ายเคาน์เตอร์ ปรับชั้นวางยา หรือเพิ่มพื้นที่ให้บริการ ซึ่งทำให้เสียทั้งเวลา งบประมาณ และโอกาสในการเปิดร้าน

บทความนี้จึงสรุปเรื่องสำคัญที่ควรรู้ก่อนออกแบบและตกแต่งร้านขายยาให้สอดคล้องกับมาตรฐาน GPP ตั้งแต่การกำหนดพื้นที่ภายในร้าน ไปจนถึงข้อควรระวังในการออกแบบร้านขายยา เพื่อให้เจ้าของร้านเข้าใจภาพรวมก่อนเริ่มวางผัง ออกแบบพื้นที่ และเตรียมร้านให้พร้อมต่อการขออนุญาตอย่างถูกต้อง

---

เลือกหัวข้อที่ต้องการ

GPP คืออะไร

มาตรฐานออกแบบตกแต่งร้านขายยา

อุปกรณ์ร้านขายยาที่ต้องมีตามมาตรฐาน GPP

จัดการยาหมดอายุและยาเสื่อมคุณภาพให้แยกชัด

ป้ายในร้านขายยาตามมาตรฐาน GPP

GPP คืออะไร

GPP คือหลักเกณฑ์วิธีปฏิบัติทางเภสัชกรรมชุมชน สำหรับกำหนดมาตรฐานร้านขายยาให้เหมาะสมกับการให้บริการด้านยาสำหรับการตกแต่งร้านขายยา GPP เกี่ยวข้องกับ 4 เรื่องหลัก

1. สถานที่ต้องเหมาะสม

2. อุปกรณ์ต้องพร้อมใช้งาน

3. การจัดเก็บยาต้องรักษาคุณภาพยาได้

4. การให้บริการต้องมีเภสัชกรดูแลอย่างถูกต้อง

ดังนั้น ร้านขายยาไม่ควรจัดแบบร้านค้าทั่วไป เพราะมีเรื่องยา ความปลอดภัย และการให้คำปรึกษาเข้ามาเกี่ยวข้อง

มาตรฐานออกแบบตกแต่งร้านขายยา

ขนาดพื้นที่ร้านขายยาตามมาตรฐาน GPP

ตามข้อกำหนดของ อย. พื้นที่ร้านขายยาต้องมีขนาดรวมไม่น้อยกว่า 15ตารางเมตร (ไม่รวมพื้นที่เก็บสำรองยา)โดยสิ่งที่ต้องให้ความสำคัญที่สุดคือการแบ่งสัดส่วนพื้นที่อย่างชัดเจนโดยสรุปต้องมีพื้นที่ดังนี้

พื้นที่	ขนาดพื้นที่	หมายเหตุ
พื้นที่ขายยา + ให้คำปรึกษา	8 ตร.ม. ขึ้นไป	ความยาวด้านสั้นสุด ≥ 2 ม.
พื้นที่รวมทั้งร้าน	15 ตร.ม. ขึ้นไป	ไม่รวมพื้นที่เก็บสต๊อกยา
ความสูงเพดาน	2.4 ม. ขึ้นไป	-

โซนที่ต้องมีในการตกแต่งร้านขายยา

การออกแบบร้านขายยาตาม GPP ควรแบ่งพื้นที่ให้ชัดเจน ไม่ควรวางทุกอย่างรวมกันแบบร้านค้าทั่วไป

โซนหลักที่ควรมี ได้แก่

1. พื้นที่ให้บริการโดยเภสัชกร

ต้องแยกจากโซนบริการตัวเองให้ชัดเจน ห้ามลูกค้าหยิบหรือเข้าถึงยาเองได้ พร้อมติดป้ายว่า

ควรมีป้ายระบุชัดเจนว่าเป็น “พื้นที่ให้บริการโดยเภสัชกร”

2.พื้นที่ให้คำปรึกษาและแนะนำการใช้ยา

พื้นที่ให้คำปรึกษาที่แยกเป็นสัดส่วนต้องเชื่อมต่อกับส่วนใก้บริการโดยเภสัช และมีเก้าอี้อย่างน้อย 2 ตัว

พื้นที่นี้ควรมีป้ายระบุ เช่น “จุดให้คำปรึกษาและแนะนำการใช้ยา”

3.พื้นที่ยาอันตรายและยาควบคุมพิเศษ

ยาอันตรายและยาควบคุมพิเศษต้องอยู่ในพื้นที่ที่เภสัชกรควบคุมได้คือ “พื้นที่ให้บริการโดยเภสัชกร”

ต้องมีอุปกรณ์ปิดบังหรือกั้นพื้นที่จ่ายยา พร้อมป้ายบอกว่า เภสัชกรไม่อยู่ ไม่สามารถจำหน่ายยาในบริเวณนี้ได้

ควรจัดหมวดหมู่ยาให้ชัด เช่น

• กลุ่มระบบทางเดินอาหาร

• กลุ่มหัวใจและหลอดเลือด

• กลุ่มระบบทางเดินหายใจ

• กลุ่มยาแก้ปวด

• กลุ่มยาผิวหนัง

• กลุ่มยาตามระบบการใช้งานของร้าน

การจัดยาเป็นหมวดช่วยให้เภสัชกรหยิบยาได้ถูกต้อง ตรวจสอบง่าย และลดความเสี่ยงในการจ่ายยาผิด

4.พื้นที่ให้ลูกค้าบริการตนเอง

พื้นที่ Self-service คือพื้นที่ที่ลูกค้าสามารถเลือกสินค้าเองได้

สินค้าที่เหมาะกับพื้นที่นี้ควรเป็นสินค้าสุขภาพทั่วไป หรือสินค้าที่ไม่ต้องควบคุมการจ่ายโดยเภสัชกร

ควรมีป้ายหรือการจัดโซนที่ชัดเจน เช่น “ส่วนลูกค้าหยิบเอง”

5.พื้นที่เก็บสำรองยา หรือ Stock

ถ้าร้านมีสต๊อกยา ควรมีพื้นที่เก็บสำรองยาเป็นสัดส่วน พร้อมป้ายระบุชัดเจน เช่น “พื้นที่เก็บสำรองยา”

ยาไม่ควรวางสัมผัสพื้นโดยตรง ควรเก็บบนชั้นวาง ตู้ หรือลังพลาสติกที่ยกจากพื้น และไม่ควรใช้พื้นที่นี้ร่วมกับของใช้ส่วนตัว อุปกรณ์ทำความสะอาด อาหาร เครื่องดื่ม หรือสินค้าที่ไม่เกี่ยวข้องกับยา

กรณีมียาสำรองจำนวนน้อย สามารถเก็บไว้ในตู้หน้าร้านได้ แต่ต้องแยกให้ชัดระหว่าง “ยาสำรอง” กับ “ยาพร้อมจำหน่าย” ไม่ควรวางปะปนกัน เพื่อป้องกันการหยิบผิด ตรวจสต๊อกยาก และควบคุมวันหมดอายุไม่ชัดเจน  อุณหภูมิในพื้นที่ขายยาหน้าร้านและพื้นที่เก็บสำรองยาต้องไม่เกิน 30 องศาเซลเซียส

6. พื้นที่เอกสารและบัญชีควบคุมยา

ร้านขายยาต้องมีพื้นที่สำหรับเอกสารและบันทึกต่าง ๆ

เอกสารที่ควรเตรียมพื้นที่จัดเก็บ เช่น

• บัญชีซื้อยา

• บัญชีขายยา

• เอกสารควบคุมยาอันตราย

• เอกสารควบคุมยาควบคุมพิเศษ

• เอกสารบันทึกอุณหภูมิ

• เอกสารตรวจสอบวันหมดอายุ

• เอกสารที่เกี่ยวข้องกับผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการ

ไม่ควรปล่อยให้เอกสารกองอยู่บนเคาน์เตอร์จ่ายยา เพราะทำให้ทำงานยากและดูไม่เป็นระบบ

อุปกรณ์ร้านขายยาที่ต้องมีตามมาตรฐาน GPP

ร้านขายยาต้องมีอุปกรณ์ที่จำเป็นต่อการให้บริการและการควบคุมคุณภาพยา

อุปกรณ์ที่ควรเตรียม ได้แก่

• ตู้เย็นยา กรณีมียาที่ต้องควบคุมอุณหภูมิ

• ถาดนับเม็ดยาอย่างน้อย 2 ถาด

• เครื่องวัดความดันโลหิต

• เครื่องชั่งน้ำหนัก

• อุปกรณ์วัดส่วนสูง

• อุปกรณ์ดับเพลิง

• เทอร์โมมิเตอร์หรืออุปกรณ์วัดอุณหภูมิ

• พื้นที่เก็บเอกสารและบัญชีควบคุมยา

ตู้เย็นยา

หากร้านมียาที่ต้องเก็บในอุณหภูมิต่ำ ต้องมีตู้เย็นสำหรับเก็บยาโดยเฉพาะ

ตู้เย็นยาไม่ควรใช้ร่วมกับอาหาร เครื่องดื่ม หรือของใช้ส่วนตัว

ควรมีเครื่องวัดอุณหภูมิในตู้เย็น และควรบันทึกอุณหภูมิอย่างสม่ำเสมอ

ถาดนับเม็ดยา

ร้านขายยาควรมีถาดนับเม็ดยาอย่างน้อย 2 ถาด

ควรแยกถาดสำหรับยาบางกลุ่มที่เสี่ยงต่อการปนเปื้อนหรือการแพ้ยา เช่น กลุ่ม Penicillin, Sulfonamide หรือ NSAIDs ถาดนับยาไม่ควรวางปะปนกับของใช้ทั่วไป และควรเก็บในพื้นที่ที่สะอาด

อุปกรณ์ดับเพลิง

อุปกรณ์ดับเพลิงควรอยู่ในจุดที่หยิบใช้ได้ง่าย ไม่ถูกล็อก ไม่ถูกบัง และไม่วางในตำแหน่งที่เข้าถึงยาก

จัดการยาหมดอายุและยาเสื่อมคุณภาพให้แยกชัด

ร้านขายยาต้องมีระบบตรวจสอบวันหมดอายุของยา

ควรใช้หลัก First Expire, First Out หรือ FEFO คือยาที่หมดอายุก่อนต้องถูกนำออกมาใช้หรือจำหน่ายก่อน

ยาหมดอายุ ยาเสื่อมคุณภาพ หรือยาที่รอทำลาย ต้องแยกออกจากยาพร้อมขายอย่างชัดเจน

ไม่ควรวางยาหมดอายุไว้รวมกับยาปกติ เพราะเสี่ยงต่อการหยิบผิดและจ่ายผิด

ควรมีพื้นที่หรือภาชนะเฉพาะสำหรับยาเหล่านี้ พร้อมป้ายระบุให้ชัดเจน

ป้ายในร้านขายยาตามมาตรฐาน GPP

ป้ายในร้านขายยาไม่ใช่แค่เรื่องภาพลักษณ์ แต่ช่วยแสดงขอบเขตพื้นที่ให้ชัดเจน

ป้ายที่ควรมี เช่น

• ป้ายพื้นที่ให้บริการโดยเภสัชกร

• ป้ายจุดให้คำปรึกษาและแนะนำการใช้ยา

• ป้ายพื้นที่ลูกค้าบริการตนเอง

• ป้ายพื้นที่เก็บสำรองยา

• ป้ายแสดงใบอนุญาต

• ป้ายชื่อผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการ

• ป้ายแจ้งกรณีเภสัชกรไม่อยู่ปฏิบัติหน้าที่

• ป้ายหมวดหมู่ยาและสินค้า

• ป้ายห้ามสูบบุหรี่

ป้ายต้องตรงกับพื้นที่จริง ไม่ใช่ติดไว้ให้ครบแต่ใช้งานไม่ได้

ตัวอย่างเช่น หากมีป้ายจุดให้คำปรึกษา แต่พื้นที่จริงใช้วางกล่องยา แบบนี้ไม่ถือว่าเป็นพื้นที่ให้คำปรึกษาที่ใช้งานได้จริง

สรุป

การตกแต่งร้านขายยาให้ถูกมาตรฐาน GPP ต้องเริ่มจากการวางผัง ไม่ใช่เริ่มจากความสวย

สิ่งที่ต้องจัดให้ชัดคือพื้นที่ให้บริการโดยเภสัชกร พื้นที่ให้คำปรึกษา พื้นที่ Self-service พื้นที่เก็บสำรองยา พื้นที่ยาอันตราย พื้นที่เอกสาร และตำแหน่งอุปกรณ์จำเป็น

ร้านขายยาที่ดีต้องเก็บยาได้ถูกต้อง ควบคุมการจ่ายยาได้ ให้คำปรึกษาได้จริง และพร้อมต่อการตรวจสอบ

ก่อนตกแต่งจริง ควรวัดพื้นที่ วางโซน ตรวจอุณหภูมิ แสง ความชื้น และให้เภสัชกรช่วยดูผังก่อนเสมอ

---

หากต้องการคำปรึกษาเรื่องการเปิดร้านขายยา การออกแบบร้านให้สอดคล้องกับมาตรฐาน GPP หรือการขออนุญาตเปิดร้านขายยาอย่างถูกต้อง ติดต่อ Deccodrug พร้อมให้คำแนะนำและดูแลคุณในทุกขั้นตอน

Facebook Official: Deccodrug

Line OA: @deccodrug

Tel.093-4241559 / 063-8960577